Afganistan’da 10 Yıl
Tarihçiler ve sosyologlar 11 Eylül’ün için: Bu saldırıları bir gün gelecek Fransız İhtilali kadar önemli bir konu olacak tarihte. Amerika 11 Eylül saldırılarından sorumlu tuttuğu teröristleri Afganistan’daki Taliban yönetiminin koruduğunu iddia ederek Afganistan’a savaş açmıştı. 10 yıl önce arkasına NATO’yu alan Bush yönetimi çok kısa sürede biteceği sanılan bir maceraya girmişti. Afganistan fazla dayanamadı. Talibanyönetimi Pakistan sınırına kadar çekildi. Amerika ve çok uluslu güç ülkenin kontrolünü ele geçirdi.
afganistan
Afganistan’a düzenlenen operasyonun adını hatırlayan var mı bilemiyorum. O dönemde Amerika yönetimi Afganistan’a “Kalıcı Özgürlük Operasyonu” adı altında girmeyi tercih etmişti. İlk başlarda başlatılan hava saldırılarının ardından Taliban yönetimi birkaç hafta içinde devrildi ve ülkenin güneyine, Pakistan sınırına kadar çekildi.
Ancak çok uluslu güç ile birlikte Afganistan’ı işgal eden Amerika ve müttefikleri Afganistan’da karmaşanın ve çatışmaların ölümleri bitmesini sağlayamadı. Aksine şiddet her geçen gün arttı. Bu çatışmalarda NATO güçleri de ağır kayıplar verdi. Ancak asıl şiddet mağduru olanlar Afgan halkıydı. Çünkü zaman zaman çatışmaların arasında kalarak, bazen Taliban saldırılarında, bazende NATO güçlerinin saldırılarında öldüler.
Günümüzde Afganistan’da aralarında Türkiye’nin de bulunduğu çok sayıda ülkenin 130 bin askeri bulunuyor.
Pek çok Taliban ve El Kaide mensubu sınırı geçip komşu Pakistan başta olmak üzere, başka ülkelere sığındı. Ülkede ilk günlerde tutuklanan birçok kişi yıllarca Amerikan istihbaratı tarafından insanlık dışı yöntemlerle sorgulandı. Guantanamo gibi yerlerde insanlık dışı şekilde kalmaya devam ediyorlar. Taliban milisleri ise yöneticiler ile birlikte Pakistan’a sığındı. Pakistan sınırında Veziristan denen ve aşiretler bölgesi olarak bilinen bölgede güçlenip serpildiler. Bugün çok ses getirecek eylemlerle adlarını duyuruyorlar.
Geçmişi de karanlık savaşlar ile dolu olan Afganistan sivil ölümlerin en çok olduğu ülke konumunda. Ülke topraklarında binlerce mayın gömülü… Her yıl mayınla yaralananların sayısı binlerle ifade ediliyor. En fazla ampüte insanın yaşadığı yer de Afganistan. BM kayıtlarına göre sadece son 5 yılda 10 binden fazla Afganistanlı savaştan ve sonrasındaki şiddet ortamından dolayı öldü.
Afganistan topraklarında bu güne kadar çoğu Amerikalı 2750 yabancı asker de öldü.
Afgan İşgali Eleştiriliyor
Ülkede ve ülke yönetiminde söz sahibi olan yabancı güçler öz eleştirilerini yapmaya başladılar. Ülkede askeri gücü komuta eden askeri yetkililer geçen onca zamana rağmen mutlak bir zafer elde etmek için yeterince bilgileri v e istihbaratları olmadığından yakınıyor. Afganstan’da 2009-2010 işgal güçlerini komuta eden Amerikalı emekli Orgeneral Stanley McChrystal, ellerinde Afganistan’da zafer elde etmeye yetecek kadar bilgiye sahip olmadığını söylüyor.
Orgeneral Stanley McChrystal “İlk işgal yıllarında Afganistan’ı yeterince tanımıyorduk. Hâlâ da çok iyi bilmiyoruz” diyor. Orgeneral, ülkede görev yapanların ve Avrupalıların ülkenin mevcut durumu ve geçmişi ile alakalı çok sınırlı bilgileri olduğunu düşünüyor. Bilgilerini çok yüzeysel ve basit olduğunu söyleyen Orgeneral, son 50 yıllık tarihi hakkında bile doğru düzgün bir fikrimiz yok diyor.
Afganistan’da görev yapan herkesin ortak bir görüşü var. Buna göre ülkede en çok ihtiyaç duyulan şey Afgan halkının güven duyabileceği ve Taliban’ın halk üzerinde kurduğu güven ve nüfuzu dengeleyebilecek bir iktidar kurmak.
Amerikan Tarihindeki En Uzun Savaş
Afganistan’a ilk girildiği sırada kısa sürede sona erecek ve zaferle dönülebilecek bir savaş başladığı sanılıyordu. Ancak yıllar geçtikçe durumun o kadar basit olmadığı anlaşıldı. Afganistan savaşı şuan itibari ile 10 yılı geçmiş bulunuyor. Bu süre Vietnam savaşını da geçerek Amerika’nın tarihindeki en uzun savaş demek oluyor.
Bugün yapılan planlar çerçevesinde NATO güçleri, 2014 yılında Afganistan’daki güvenlik sorumluluğunu Afgan güçlerine devretmeyi hedefliyor. Ancak yaşanan çatışmalarda Afgan güçlerinin gösterdiği performans çok iç açıcı değil. Taliban ülkede hala çok büyük bir güç, destekçisi en fazla ve en nüfuzlu yönetim olmayı sürdürüyor. Bu durum Taliban ile bir anlaşma yapmadan ülkeden çıkmayı imkansız kılıyor.
İşgalin başladığı günden bu yana dış yardım ile ayakta duran Afgan ekonomisi birmiş durumda. Yardım kurumlarınca düzenlenen yardımlar ile ülkede bazı iyileşmeler olsa da ülkede temel alt yapı sorunları devam ediyor. Yolsuzluk, yoksulluk en büyük sorunlar arsında geliyor.
Bugüne kadar Afganistan’a yapılan yardımların miktarı ülkede yardımları bir çatı altında toplayarak dağıtan kurum ACBAR’a göre 57 milyar doları buldu. Afgan kaynaklarına da bu rakamları doğruluyor. Buna göre işgal öncesinde ülkede sağlık hizmetlerinden faydalananların oranı %9 iken bu gün bu oran % 80’i bulmuş durumda. Ancak ülkede yeterli sağlık personeli yok. Yeterli teçhizat ve ilaç bulmak mümkün değil. Sağlık kurumları çoğunlukla kapalı duruyor
Ülke ekonomisi arıma dayanmasına rağmen Afganistan son yılların en kurak yılını yaşıyor. Tarım yapılan bölgelerde ise haşhaş ekimi en büyük sorun. Bu bölgeler denetim dışında olduğu için kontrol edilemiyor.
Ülkede işgalin ardından insan hakları, hukuk ve sağlık hizmetleri gibi alanlarda bazı ilerlemelerin yaşanması Uluslararası Af Örgütü tarafından memnuniyetle karşılansa da durum o kadar parlak değil. Eğitim, sağlık, kadın hakları hala çok geri kalmış durumda.
Tüm bunlar Amerika’nın Afganistan’da çamura saplandığı izlenimi uyandırıyor. Amerika Afganistan’dan bir an önce çıkmak istiyor gibi gelse de son zamanlarda Amerikalılar dünyanın en zengin maden yataklarından birini Afganistan çöllerinde keşfettiler. Bu madenler sayesinde Afganistan dünyada en değerli madenlere sahip ülkeler sıralamasında 6. sıraya yükseldi. Belirsizlik sürdüğü sürece Amerika Afganistan topraklarında kalacak. Madenleri ise kim işletecek sizce?
Sizce Amerika Afganistan’da çıkmak istiyor mu?
Yorum yapabilirsiniz.